Voordracht: Muziekmedicatie: geluid op cellulair niveau | Dr. Lee Bartel TEDxtalk

Vele jaren geleden groeide ik op op een honingboerderij in West-Canada. Elke zomer en herfst werkte ik in de honingruimte, waar we honing uit de raten extraheerden. Een bijzonder zoete job. Maar bijna altijd gebeurde er hetzelfde: een paar druppels honing vielen op een aandrijfriem van een machine, die dan begon te piepen — piep, piep, piep — tot grote ergernis.

En net zo onvermijdelijk liep er een krekel de honingruimte binnen, die begon te tsjirpen — tsjirp, tsjirp, tsjirp. Wat mij altijd verbaasde, was dat het niet lang duurde voordat dat ogenschijnlijk willekeurige tsjirpen zich begon te synchroniseren met het piepende geluid van de riem.

Waarom dit gebeurde, bleef jarenlang een vraag in mijn hoofd hangen, tot ik het principe van entrainment in de natuurkunde ontdekte: het fenomeen waarbij één ritmisch trillend object zich afstemt op een ander.

Dat idee nam ik mee en ik begon muziek te maken met een specifieke ritmische structuur, bedoeld om hersengolven te beïnvloeden. Aangename muziek, maar met een ritme dat mensen kon helpen ontspannen, in slaap vallen of zich beter concentreren.

Veel later ontdekte ik dat zelfs één enkele toon voldoende kon zijn, bijvoorbeeld een lage toon van 40 hertz. Met deze frequentie bleek ik mensen te kunnen helpen bij het verminderen van pijn en zelfs bij het verlichten van symptomen van Alzheimer.

De krekel, de muziek en deze lage frequentie hebben één ding gemeen: ze bevatten een ritmische structuur die invloed kan uitoefenen op cellen in het lichaam. Mijn recente onderzoek laat zien dat het stimuleren van cellen met dit soort geluid het risico en de impact van bepaalde veelvoorkomende gezondheidsproblemen kan verminderen.

 

Dit klinkt misschien verrassend, dus laat me dit uitleggen.

 

Geluid,  waaronder muziek,  is in essentie trilling: kleine drukveranderingen in de lucht die het oor bereiken, of die je zelfs via de huid kunt voelen. In het oor zetten haarcellen in het slakkenhuis deze trillingen om in elektrische signalen, die via de gehoorzenuw naar de hersenen worden gestuurd.

Wanneer we bijvoorbeeld één klik per seconde horen, noemen we dat één hertz. Vijf keer per seconde is vijf hertz. Veertig keer per seconde is veertig hertz. Hersengolven worden op dezelfde manier gemeten. Een frequentie van 40 hertz valt binnen het bereik van de zogeheten gamma-hersengolven.

Wat we weten over de hersenen, is dat neuronen niet willekeurig vuren. Neuronen die samen vuren, vormen samen netwerken. Zo bestaan er hersencircuits voor beweging, geheugen en waarneming. Gezonde hersencircuits hebben stabiele, gesynchroniseerde hersengolven nodig om goed te functioneren.

Onderzoek laat zien dat neuronen zich het gemakkelijkst verbinden rond een frequentie van ongeveer 40 hertz. Wanneer deze verbindingen verstoord raken, kunnen problemen ontstaan. Bij bewegingsstoornissen zoals Parkinson werken de motorische circuits niet goed samen. Bij dementie en Alzheimer raken geheugencircuits ontregeld.

 

In een van onze eerste gevallen behandelden we een vrouw die zes maanden eerder was gediagnosticeerd met Alzheimer. Zij kreeg drie keer per week dertig minuten 40 hertz geluidsstimulatie via een stoel met ingebouwde luidsprekers, waarbij het geluid ook als trilling werd ervaren.

Na twaalf weken verbeterde haar cognitieve testscore. Ze kon zich namen beter herinneren en was alerter en meer betrokken. Dit suggereerde dat 40 hertz-stimulatie mogelijk hersencircuits opnieuw activeert.

Bij Alzheimer zien we namelijk dat er minder neuronen synchroon vuren op 40 hertz. Geluidsstimulatie kan deze synchronisatie verhogen en zo bijdragen aan herstel van verbindingen.

In een vervolgstudie met achttien patiënten zagen we al na drie weken een gemiddelde verbetering van 13% in cognitieve scores. Opvallend was dat een controlegroep die enkel een dvd keek juist achteruitging.

 

Een patiënte bleef daarna dagelijks thuis gebruikmaken van een draagbaar apparaat met 40 hertz-geluid. Drie jaar later had zij dezelfde cognitieve score als bij haar oorspronkelijke diagnose,  een opmerkelijke stabilisatie. Deze casus werd gepubliceerd en gaf hoop dat we het verloop van Alzheimer mogelijk kunnen vertragen.

Vergelijkbare resultaten zagen we bij fibromyalgie. Patiënten kregen twee keer per week 40 hertz-stimulatie. Veel deelnemers verminderden of stopten medicatie, sliepen beter, ervoeren minder pijn en hadden meer mobiliteit. Grotere studies, waaronder dubbelblinde onderzoeken, bevestigden deze bevindingen.

Ook bij depressie, Parkinson, botdichtheid, bloeddoorstroming en herstel na een beroerte worden momenteel veelbelovende resultaten onderzocht.

Wat ooit begon met het observeren van krekels in een honingruimte, heeft geleid tot een geheel nieuw onderzoeksveld: muziek en geluid als therapie op celniveau. In de toekomst zou het zomaar kunnen dat artsen naast medicatie ook geluidsstimulatie voorschrijven,  als onderdeel van wat we nu “muzikale geneeskunde” noemen.